FAIR Prensipleri — derinlemesine.
Aşağıdaki harflere tıklayın; her prensibin tanımını ve 15 alt kriterini interaktif olarak inceleyin.
Prensipler
Dört harfin tamamı, tek yerde.
Her prensibe tıklayın — açıklamayı, alt kriterleri ve uygulama ipuçlarını okuyun. 15 alt kriter ile uluslararası standart.
Findable
Bulunabilirlik
Hem insanlar hem makineler verinizi bulabilmeli. Kalıcı bir tanımlayıcı (DOI), zengin meta veri ve aranabilir bir dizin şarttır. Veri bulunamazsa, hiç var olmamış demektir.
15 ALT KRİTERDEN İLGİLİ OLANLAR
- F1Veriye küresel olarak benzersiz, kalıcı tanımlayıcı atanır (DOI, Handle).
- F2Veri zengin meta veri ile betimlenir.
- F3Meta veri, verinin tanımlayıcısını açıkça içerir.
- F4Meta veri aranabilir bir kaynakta dizinlenir.
YanılgıFAIR ≠ Açık veri
FAIR olmak, herkese açık olmak demek değildir
- Erişim kısıtlamaları olabilir (KVKK, ticari sır, hasta verisi).
- Açık olmak FAIR olmayı, FAIR olmak da açık olmayı gerektirmez.
- Sadece dosya yüklemek yeterli değildir — meta veri ve kalıcı tanımlayıcı şarttır.
DoğruFAIR demek
Makinelerin de okuyabildiği, iyi betimlenmiş veri
- Kalıcı tanımlayıcı (DOI) ve zengin, kontrollü meta veri.
- Standart protokoller (HTTPS, REST API), gerektiğinde kimlik doğrulama.
- Açık lisans (CC0, CC BY), köken bilgisi ve topluluk standartları.